افت فشار خون یا فشار خون پایین زمانی است که فشار خون فرد بسیار کمتر از حد انتظار است. این حالت که به آن هایپوتنشن هم گفته میشود میتواند به تنهایی بهعنوان یک بیماری در نظر گرفته شود.
گاهی نیز بهعنوان علامت طیف گسترده ای از شرایط افت فشار خون رخ میدهد. در بسیاری از مواقع ممکن است پایین آمدن فشار خون هیچ علامتی نداشته باشد. در صورت بروز علائم فشار خون پایین ممکن است به مراقبتهای پزشکی ویژهای نیاز باشد.
.
انواع فشارخون پایین
کاهش فشار خون به نوبه خود انواع مختلفی دارد که باید در بررسی شرایط بیماران به آن توجه کرد. هایپوتنشن را میتوان به دو صورت افت فشار خون وضعیتی و کاهش فشار خون مطلق در نظر گرفت. علاوه بر این سایر عوامل و شرایط هم میتوانند هر یک شرایطی از فشار خون پایین را موجب شوند که از جمله میتوان به سن بالا، فشارهای عصبی، بیماریهای زمینهای و سابقه خانوادگی فشار خون پایین اشاره کرد.
۱. افت فشار خون وضعیتی (Orthostatic)
یکی از حالتهای رایج افت فشار خون، فشار خون پایین وضعیتی است. همانطور که از نام آن میتوان فهمید این حالت مربوط به تغییر وضعیت بدن است که بهموجب آن تغییر در فشارخون و افت ناگهانی فشار خون هنگام ایستادن از حالت نشسته یا پس از درازکشیدن ایجاد میشود.
طبیعی است که فشار خون شما برای مدت کوتاهی هنگام تغییر وضعیت کاهش یابد، اما نه برای مدت طولانی. این افت باید ۲۰ میلیمتر جیوه یا بیشتر برای فشار سیستولیک (بالا) و ۱۰ میلیمتر جیوه یا بیشتر برای فشار دیاستولیک باشد.
۲. افت فشار لحظهای یا افت فشار ناگهانی
این نوع افت فشارخون یا افت فشار ناگهانی نیز میتواند بهواسطه عوامل مختلفی اتفاق بیفتد که در آن در لحظه فشار خون بهصورت ناگهانی کاهش مییابد و حتی میتواند برای فرد مشکلساز شود.
۳. افت فشارخون بعد از غذا (Postprandial)
این حالت از فشار خون پایین پس از خوردن غذا اتفاق میافتد و فشار خون یک تا دو ساعت بعد از صرف غذا افت میکند. این حالت از افت فشارخون بهاحتمال زیاد روی افراد مسن، بهویژه آنهایی که فشار خون بالا یا بیماریهای سیستم عصبی خودمختار مانند بیماری پارکینسون دارند، تأثیر میگذارد. خوردن وعدههای غذایی کوچک و کم کربوهیدرات، نوشیدن آب بیشتر و اجتناب از الکل ممکن است به کاهش علائم کمک کند.
۴. افت فشارخون با واسطه عصبی (Neurally mediated)
یکی دیگر از انواع فشار خون پایین، کاهش فشار خون بهواسطه عصبی است. معمولاً این حالت بعد از ایستادنهای طولانیمدت اتفاق میافتد و ممکن است ناشی از عدم ارتباط صحیح و مناسب بین قلب و مغز باشد.
عامل دیگر آتروفی سیستم چندگانه است که سندرم شای دراگر هم نامیده میشود. این عامل بر سیستم عصبی که عملکردهای غیرارادی مانند فشار خون، ضربان قلب، تنفس و هضم را کنترل میکند، تاثیر میگذارد که یکی از نشانههای آن، افت فشار خون است. این مشکل میتواند با فشار خون بسیار بالا در هنگام درازکشیدن همراه باشد. این حالت از پایین آمدن فشار خون بیشتر کودکان و نوجوانان را تحت تاثیر قرار میدهد.
.
فشار خون پایین بر اساس سن
عامل بسیار مهم دیگر در بروز هایپوتنشن، سن و جنسیت است. سن میتواند با فاکتورهای مختلف دیگر، انواع مشکلات مربوط به فشار خون از جمله کاهش فشار خون را موجب شود.
۱. فشار خون پایین در سالمندان
در سالمندان کاهش فشار خون میتواند عوارض و نشانههای واضحتری داشته باشد. معمولاً در این گروه سنی کمشدن فشار خون با سایر بیماریهای مرتبط با سن از جمله بیماری های قلبی و عروقی، دیابت، نارسایی قلبی، ضربان پایین قلب و غیره ارتباط دارد. در این افراد افت فشار خون زمانی اتفاق میافتد که فشار سیستولیک زیر ۹۰ و فشار دیاستولیک هم زیر ۶۰ باشد. هایپوتنشن بعد از خوردن غذا از جمله موارد شایع در افراد سالمند است.
۲. فشار خون پایین در جوانان، نوجوانان و کودکان
در بیشتر موارد کاهش فشار خون در سنین پایین با مشکلات عصبی همراه است و افت فشار خون بهواسطه فشار عصبی در آنها اتفاق میافتد. البته گاهی اوقات هم فعالیتهای شدید بدنی، کمآبی شدید، افت قند خون و خستگی مفرط دلیل پایین آمدن فشار خون در این گروه سنی است.
گاهی پایین آمدن فشار خون در کودکان و نوجوانان میتواند بهواسطه یک عفونت حاد و واکنشهای آلرژیک باشد. در نتیجه ممکن است به بررسیهای پزشکی بیشتر و درمان تخصصیتر نیاز باشد. سندرم شای دراگر یکی از عوامل نگرانکننده کاهش فشار خون در سنین پایین است.
.
علائم فشار خون پایین یا هایپوتنشن
علائم فشار خون پایین میتواند از بدون علامت تا نشانههای زیر متغیر باشد:
– تاری یا محو شدن دید
– سرگیجه یا سبکی سر
– غشکردن
– خستگی مفرط
– مشکل در تمرکز
– حالت تهوع
.
علت فشار خون پایین
افت فشار خون میتواند به دلایل مختلفی رخ دهد. برخی موارد شامل سن، وضعیت بدن، رژیم غذایی و مواردی ازایندست میشود. علاوه بر این میتوان موارد زیر را هم بهعنوان علت فشار خون پایین در نظر گرفت:
– افت فشار خون ارتواستاتیک که به تغییر وضعیت بدن مربوط میشود.
– کاهش فشار خون به دلیل بیماریهای سیستم عصبی مرکزی مانند پارکینسون
– حجم کمخون در اثر ازدستدادن خون
– آریتمی قلبی
– آمبولی ریه
– بیماری قلبی و خطر حمله قلبی
– آنافیلاکسی
– واکنشهای ایمنی
– عفونتهای شدید (سپسیس)
– بیماریهای حاد قلب و ریه
.
جلوگیری از فشار خون پایین
کاهش فشار خون را میتوان در بسیاری از موارد کنترل کرد یا حتی با رعایت برخی موارد از بروز آن جلوگیری کرد. راهحلهای زیر میتواند به جلوگیری از فشار خون پایین کمک زیادی کند:
– مصرف بیشتر آب
– کاهش مصرف الکل
– به موقعیت بدن توجه کنید. بهآرامی دراز بکشید یا کمتر در حالت ایستاده قرار بگیرید. مدام موقعیت بدن را بهآرامی تغییر دهید.
– وعدههای غذایی کوچک و کمکربوهیدرات بخورید.
– به طور منظم ورزش کنید
